Hiçbir torpili olmadan, kimseye yalakalık yapmadan, kendi ayakları üzerinde duran herkesin Allah yardımcısı olsun.
Bu cümle sadece bir dua değil; modern dünyanın en keskin eleştirmenlerinden Nassim Nicholas Taleb’in Antifragile (Antifragil) felsefesinin tam kalbinde atan bir ruhtur.
Antikırılganlık konusunu 2014'te mebpersonel.com için yazmıştım bloğuma da almışım:
https://bestamibozkurt.blogspot.com/2015/12/know-how-ve-antikirilganlik.html
Farklı alanlarda antikırılganlıktan ve Nassim Taleb'in teorisinden iki farklı konuyu ele almışız.
Taleb’e göre sistemler üç kategoriye ayrılır: Kırılgan (fragile), Dayanıklı (robust) ve Antifragil.
Kırılgan olanlar stres, kaos ve belirsizlik karşısında parçalanır.
Dayanıklı olanlar darbe alır ama aynı kalır.
Antifragil olanlar ise şoklardan beslenir, güçlenir, evrilir.
Tıpkı kasların ağırlık kaldırdıkça büyümesi gibi.
Tıpkı evrimin rastgele mutasyonlar ve acımasız seleksiyon sayesinde ilerlemesi gibi.
Torpil ve Yalakalık: En Büyük Kırılganlık Kaynağı
Torpil, sana kısa yoldan bir “destek çubuğu” uzatır.
Ama o çubuk bir gün çekilirse ne olur?
Devrilirsin.
Çünkü kendi köklerin gelişmemiştir.
Yalakalık ise başkasının gölgesinde büyümeye çalışmaktır; gölge serinlik verir ama bitkiyi zayıf ve bağımlı bırakır.
Taleb’in gözüyle bunlar kırılgan sistemlerdir.
Dışarıdan gelen desteğe (bağlantılara, pohpohlamaya, korumaya) aşırı bağımlıdırlar.
Bir anda o destek ortadan kalktığında (ki belirsiz dünyada kalkar) sistem çöker.
Antifragil insan ise tam tersi: Kendi ayakları üzerinde durur.
Küçük streslere, reddedilmeye, başarısızlığa maruz kalır ve bunlardan beslenir.
Her “hayır” cevabında bir ders, her engelde bir kas gelişimi görür.
Paulo Coelho’nun Santiago’su, çölde her şeyini kaybedip yeniden ayağa kalkarken antifragildi.
Koyunlarını satıp bilmediği yollara düşmesi, ihanete uğraması, susuz kalması…
Bunların hepsi onu daha keskin, daha bilge yaptı.
Tahmin etmeye çalışmadı; opsiyonellik yarattı yani birden fazla yol açık tuttu.
Gerçek hayattan Ahmet’in hikâyesi de aynı.
Torpili yoktu, yaltaklanmadı.
Her reddediliş bir “ağırlık kaldırma” seansıydı.
Gece kuryelik yaparken sabah stajyerlik yapması, fikrini saygıyla ama dik söylemesi…
Bunlar onu antifragil kıldı.
Beş yıl sonra birim müdürü olduğunda, o makam ona “verilmiş” değildi; kazanılmıştı. Sistemi, kaostan beslenerek güçlenmişti.
Taleb’in dediği gibi: “Zaman, volatiliteye benzer.”
Deneyim dediğimiz şey, uzun süreli küçük streslerin birikimidir.
Torpilli yol bu birikimi engeller; seni “camdan ev” gibi kılar. Kendi ayakların üzerinde durmak ise hormesis’tir zehirin küçük dozlarda ilaca dönüşmesi.
Taleb’in en güçlü araçlarından biri Barbell Stratejisi’dir: Aşırı güvenli ile aşırı riskliyi birleştir, orta yolu bırak.
Hayatının %80-90’ını aşırı güvenli tut (temel değerler, disiplin, dürüstlük, kendi ayakların üzerinde durma).
Kalan %10-20’yi yüksek riskli ama yüksek ödül potansiyelli fırsatlara ayır (yeni beceriler, cesur adımlar, “torpilsiz” girişim).
Böylece downside’un (aşağı yönlü risk) sınırlı, upside’un (yukarı yönlü kazanç) neredeyse sınırsız olur.
Tam da o duadaki ruh: Kimseye yalakalık yapmadan, kendi yolunda ilerle; evren (ya da Allah’ın yardımı) gerisini getirir.
Kök metaforuna dönersek: Antifragil çınar, fırtınada sallanır ama kökleri derinleşir. Her fırtına onu daha sağlam kılar.
Torpilli bitki ise saksıda büyür; ilk büyük rüzgârda devrilir.
Bugün “bağlantı ekonomisi” her yanı sarmışken, torpilsiz ve yalakalıksız ayakta kalmak sadece ahlaki bir tercih değil; stratejik bir üstünlüktür. Antifragil olmaktır.
Kendi ayakların üzerinde dur. Küçük stresleri kucakla. Reddedilmelerden, başarısızlıklardan beslen.
Çünkü:
Kendi ayakları üzerinde duran herkesin Allah yardımcısı olur.
Bu, evrene verilen en güçlü sinyaldir:
“Ben hazırız. Kaostan korkmuyorum. Onunla büyüyorum.”
Köklerini derin sal, dostum.
Rüzgârlar gelsin.
Yorumlar