(Bu yazı İman ve Küfür Muvazeneleri-Meyve Risalesi bölümünden ilhamla yazılmıştır.)
İnsan, hayatın içinde çoğu zaman farkında olmadan aynı sorunun etrafında dolaşır: Nasıl yaşamalı?
Kimi bu soruyu bastırır, kimi ertelemeye çalışır, kimi ise cevaplamak yerine kaçmayı tercih eder.
“Düşünmeden yaşamak” fikri bu kaçışın en yaygın biçimlerinden biridir.
Günümüzde sıkça duyulan “anı yaşa, keyfine bak” söylemi de tam olarak bu eğilimi yansıtır.
İlk bakışta bu yaklaşım rahatlatıcı görünür.
Sorumlulukları, kaygıları ve derin düşünceleri bir kenara bırakıp sadece hazza yönelmek, insana geçici bir özgürlük hissi verir.
Ancak bu özgürlük, çoğu zaman yüzeysel ve kısa ömürlüdür.
Bir doğa belgeselinde dinlenen bir hayvanı izlediğimizde, onda dikkat çeken şey sükûnettir.
Ne geçmişin pişmanlığı vardır üzerinde ne de geleceğin belirsizliği.
Yaşadığı anın içindedir ve o anın gerektirdiği kadar hisseder.
İnsan ise böyle değildir.
İnsan, hafızasıyla geçmişi taşır, hayal gücüyle geleceği kurar.
Bir sofrada otururken bile zihni başka yerlerde olabilir.
Önünde duran nimetin tadını, geçmişte yaşadığı bir kırgınlık ya da geleceğe dair bir endişe gölgeleyebilir.
Bu yüzden insanın meselesi sadece yaşamak değil, yaşadığını anlamlandırmaktır.
Aksi hâlde sahip olduğu akıl, onu rahatlatmak yerine daha da ağırlaştırır.
Bu noktada insanın önüne iki farklı yol çıkar.
Birincisi, düşünmenin yükünden kaçmak ve yüzeyde kalmak; ikincisi ise düşünceyi derinleştirip ona bir anlam kazandırmaktır.
İlk yolu seçen kişi, hayatı sürekli bir kaçış hâline getirir.
Eğlenceyle, yoğunlukla, dikkat dağıtıcı unsurlarla kendini oyalamaya çalışır.
Fakat bu çaba, içindeki boşluğu doldurmak yerine sadece üzerini örter.
Nitekim birçok filmde bu tip karakterler, dışarıdan mutlu görünseler de bir noktada içsel bir kırılma yaşar.
Çünkü insan, yalnızca hazla tatmin olabilen bir varlık değildir.
İkinci yolu seçen kişi ise aynı hayatın içinde farklı bir derinlik yakalar.
Yaptığı işlere anlam yükler, karşılaştığı zorlukları sadece bir yük olarak değil, bir imtihan olarak görür.
Bu bakış, hayatın dış koşullarını değiştirmese de insanın iç dünyasını dönüştürür.
Böylece aynı olaylar, birine ağır gelirken diğerine anlamlı görünür.
İnsanın anlam arayışı, onu ister istemez inanç meselesine götürür.
Çünkü anlam, çoğu zaman kendiliğinden oluşmaz; bir çerçeveye ihtiyaç duyar.
İnançsız bir hayat tasavvuru, teoride mümkün gibi görünse de pratikte çoğu zaman geçmişten devralınan değerlerin üzerine kurulur.
İnsanlar bazen bir inancı açıkça benimsemeseler bile, o inancın ürettiği ahlaki ve kültürel mirasın içinde yaşamaya devam eder.
Bu durum, kökü görünmeyen ama varlığı hissedilen bir temel gibidir.
Bir yapı ayakta duruyorsa, bu sadece görünen duvarlar sayesinde değil, aynı zamanda görünmeyen temeller sayesindedir.
Temel zayıfladığında ise yapı da zamanla sarsılır.
Bu yüzden insanın yaşadığı huzursuzluk çoğu zaman dış şartlardan değil, iç dünyasındaki boşluktan kaynaklanır.
Ne kadar çok şeye sahip olursa olsun, anlam eksikliği giderilmediği sürece tam bir tatmin oluşmaz.
Modern anlatılarda sıkça karşılaşılan yalnızlık, yabancılaşma ve amaçsızlık temaları da bunun bir yansımasıdır.
İnsan, sadece yaşayan bir varlık değil; ne için yaşadığını bilmek isteyen bir varlıktır.
Bu bilgi eksik olduğunda, en yoğun hazlar bile kısa sürede sıradanlaşır.
Sonuçta mesele, insanın neyi seçtiğinde düğümlenir.
Düşünmekten kaçmak, onu geçici olarak rahatlatabilir ama uzun vadede daraltır.
Düşünceyi anlamla buluşturmak ise başlangıçta zor görünse de zamanla derin bir huzur kazandırır.
İnsan, hayvan gibi yaşayamaz; çünkü onun yükü de imkânı da aklıdır.
Bu akıl, ya onu sürekli bir arayış ve huzursuzluk içinde bırakır ya da doğru bir anlamla birleştiğinde hayatını daha geniş ve daha derin bir hâle getirir.
Gerçek tatmin, sadece yaşamakta değil, yaşadığı hayatın neye hizmet ettiğini fark edebilmekte saklıdır.
İnsan, anlamını bulamadığı hayatın içinde ne kadar yaşarsa yaşasın, aslında hep eksik kalır.
Yorumlar